Akü Terminal Üstündeki Pas ve Beyaz Tabaka: Temizlik Yöntemi

Kaportayı açtığımda beni karşılayan o beyaz tüy

İlk kez bir sabah motorun zor döndüğünü fark ettiğimde, aküyü tamamen bitmiş sandım. Kapağı açıp baktığımda gördüğüm şey bambaşkaydı: artı kutbun etrafında, sanki üzerine tuz serpilmiş gibi kabarmış, mavi-yeşile çalan beyaz bir tabaka. Eksi kutupta ise daha çok toz halinde, grimsi bir birikinti vardı. İşte o gün akü terminal pas beyaz tabaka meselesinin ne kadar sinsi olduğunu öğrendim; çünkü akü sağlamdı, kabloda kopukluk yoktu, sorun sadece elektriğin geçemediği o birkaç milimetrelik kabuktu.

Bu tabaka aslında pas değil. Demir paslanır, akü kutupları ise kurşun alaşımıdır. Aküden buharlaşarak sızan asit buharı, havadaki nem ve bakır kablo uçlarıyla tepkimeye girip kurşun sülfat ile bakır sülfat karışımı bir oksit oluşturuyor. Bu oksitin en kötü tarafı, elektriği iletmemesi. Yani akünüz 12,6 volt verse bile, terminale gelen değer düşüyor, marş motoru istediği akımı çekemiyor, bazen de şarj dinamosu aküyü tam dolduramıyor.

Belirtileri nasıl ayırt ettim

• Motor bazen ilk denemede çalışıyor, bazen "tık" sesiyle kalıyor — düzensizlik en büyük ipucu.
• Farlar rölantide gözle görülür şekilde kısılıyor.
• Akü yeni ama şarj göstergesi ara ara uyarı veriyor.
• Kabloyu elle tuttuğumda hafif oynuyor, altından beyaz toz dökülüyor.

Eğer akü kendisi zayıfsa belirtiler her seferinde aynı olur; oksit sorununda ise arıza kaprisli davranır. Akünün genel durumunu değerlendirme, şarj tutup tutmadığını anlama konusunu akü bakımı ve ömür uzatma tarafında ayrıntılı anlatıyorum, ikisini birlikte okumak mantıklı olur.

Temizlik için elimdeki seçenekler

Yıllar içinde farklı yöntemler denedim. Hepsi işe yarıyor ama harcanan zaman, ulaşılabilirlik ve kalıcılık açısından ciddi farklar var. Aşağıdaki tabloyu kendi notlarımdan derledim.

Benim uyguladığım sıra

1. Kontağı kapatıp anahtarı cebime alıyorum. Yanlışlıkla bir tüketicinin devrede kalması kıvılcım riskini artırıyor.
2. Önce eksi kutbu sökerim. Böylece anahtar karoseriye değse bile devre tamamlanmaz. Takarken sıra tersine döner: en son eksi.
3. Kutup başlarını kabloyla birlikte kenara alır, aküyü hafif nemli bezle silerim. Gövdedeki asit filmi de iletkendir, kendi kendine deşarja yol açar.
4. Karbonat çözeltisini fırçayla kabuğun üzerine sürerim. Köpürme durunca oksit büyük ölçüde çözülmüş olur.
5. Kalan sertlikleri terminal raspasıyla, hem kutbun konisini hem pabucun iç yüzeyini metalik parlaklık görene kadar temizlerim.
6. Az miktarda temiz suyla durular, tamamen kurutmadan hiçbir şey takmam. Nem kalırsa iki hafta içinde tabaka geri gelir.
7. Pabuçları sıkarım — anahtarla zorlamadan, oynamayacak kadar. Son adımda kutup başlarının dışına ince bir kat gres ya da özel terminal koruyucu sürerim.

Gresi temas yüzeyine değil, montaj bittikten sonra dış yüzeye sürün. Arada kalan yağ filmi direnç yaratır ve aynı sorunu farklı biçimde geri getirir.

Sorun tekrarlıyorsa nedeni temizlik değildir

Birkaç ayda bir aynı beyaz tabakayı buluyorsam artık temizliği değil, kaynağı sorguluyorum. Genelde şu üçünden biri çıkıyor: kutup başı yeterince sıkılmamış ve titreşimle mikro kıvılcım oluşuyor; akünün üst kapağında ya da kutup dibinde çatlak var, asit oradan buharlaşıyor; ya da şarj sistemi aküyü fazla dolduruyor, aşırı gazlama asit buharını dışarı taşıyor. Üçüncüsünde bir voltmetreyle motor çalışırken ölçüm almak yeterli — 14,8 voltun üzerindeki değerler regülatörü işaret eder.

Artı kutupta yoğunlaşan birikinti çoğunlukla aşırı şarjla, eksi kutupta yoğunlaşan ise düşük şarjla ilişkilidir. Bu ayrım bana birkaç kez tanı koydurdu; sadece hangi tarafın daha kirli olduğuna bakmak, gereksiz parça değişiminin önüne geçti.